Bedîuzzeman di Muhakematê de, dema ku behsa wan kesan dike yên ku ayet û hedîsan li gorî kêfa xwe tewîl dikin, çîrokeke kurdî tîne. Gotina herî girîng a çîrokê di nav metna bi tirkiya Osmanî de bi kurdî hatiye nivîsandin. Em vê beşê ji wergera kurmancî ya Muhakematê parve dikin.
Çîrok
Muqeddîmeya Sêyemîn a Meqaleya Yekemîn li ser rêbaza fêmkirina Qur’anê û hedîsê ye. Li gorî Bedîuzzeman, wateya eslî ew e ku, hema ku lefz digihîje guhan, dikeve zihn û wijdan jî wê qebûl dike. Wateya ku ji derve tê anîn û di qatên ayet û hedîsan de tê veşartin, wek pereyekî qelp e. Bedîuzzeman ji bo ronîkirina vê yekê çîrokekê vedibêje:
Ji meselên edebî yên Kurdan e: Navê zilamekî Elo bûye. Wî hingiv didizî. Jê re hate gotin: “Diziya te dê eşkere bibe.” Wî jî ji bo xapandinê kewareke vala bi mêşên biyanî tijî dikir, hingiv ji cihekî din didizî û di kewarê de vedişart. Heke yekî jê bipirsiya, wî digot: “Ev hunera mêşên min e; Ew muhendisên hingiv in.” Paşê dema ku ew bi mêşên xwe re diaxivî, wî bi zimanekî hevpar digot: “Viz viz ji we, hingivîn ji min.”
Bedîuzzeman piştî çîrokê yekser sînorê teşbîhê diyar dike:
Bi vê teşbîhê xwe teselî neke. Çimkî ev teşbîh temsîl e. Wateya te ne hingiv e, jehr e. Ew lefz jî ne mêş in; lê kelîmeyên wê kitêba kamil a ku ruhên heqîqetan ji dil û wijdan re wehy dike, wek melekan in.
Çend têbînî
Çîrokeke gelêrî û dersa usûlê. Muhakemat berhemeke giran e û bi zimanekî hûr û kûr li ser belaxetê, mentiqê û eqîdeyê disekine. Dema ku Bedîuzzeman yekê ji mijarên wê yên herî razber, yanî têkiliya lefz û wateyê, rave dike, xwendevanê xwe dibe ber kewarekê. Rêbaza temsîlê, ku paşê bû şêwaza bingehîn a Rîsaleyên Nûrê, li vir di şêweya xwe ya pêşîn de xuya dike. Mijareke dijwar bi dîmenekî ku her kes dikare bîne ber çavên xwe tê ronîkirin.
Teşbîh berevajî dibe. Xala herî nazik a çîrokê di dawiya wê de ye. Elo kewar û mêşan nîşanî xelkê dide, hingiv jî ji xwe re hildide. Kesê ku fikra xwe dixe nav ayetê û paşê dibêje “Wate ev e”, ew jî lefzan wek kewara Elo bi kar tîne. Lê Bedîuzzeman li vir nasekine; Ew teşbîhê bi xwe jî rast dike: Tiştê ku di destê wî kesî de ye ne hingiv e, jehr e; lefz jî ne mêş in, wek melekan in. Bi vî awayî çîrok hem mirovan dikenîne, hem jî hişyar dike.
Ji bo îro. Îro jî gelek kes ayet û hedîsan ji çarçoveya wan derdixin û wan wek delîl ji bo fikrên xwe yên ji berê ve amade bi kar tînin. Ev yek bi taybetî di medyaya civakî de bi lez belav dibe. Kewara Elo di gelek parvekirinên bi jêgirtinan xemilandî de ji nû ve tê avakirin. Çîrok şîret dike ku mirov dema ku li metnekê dinêre, berî her tiştî guh bide ka ew çi dibêje. Ya ku divê mirov lê bigere ne vizeviz e, hingiv e; yanî wateya eslî ye.
Gotineke kurdî di berhemeke osmanî de. Bedîuzzeman çîrokê ji “meselên edebî yên Kurdan” dihesibîne. Ew gotinê bi zimanê wê yê eslî, bi tîpên erebî dinivîse û yekser li pey wê wateya wê bi tirkî dide. Di wergera kurmancî ya Muhakematê de ev gotin wek di eslê xwe de hatiye parastin. Bi vî awayî çîroka ku berî zêdetirî sed salan ji kurdî derbasî tirkiya Osmanî bûbû, dîsa vegeriya zimanê kurdî.
Prof. Dr. Yılmaz Mutlu
15 Kasım 2026
Çavkanî: Bedîuzzeman Seîdê Nûrsî, Muhakemat, Meqaleya Yekemîn, Muqeddîmeya Sêyemîn (Weşanên Zehra, r. 19–22).
Wergera kurmancî: Prof. Dr. Yılmaz Mutlu. Ev beş ji wergera kurmancî ya Muhakematê hatiye girtin; edîtor hê li ser wergerê dixebitin.
Bu içerik faydalı oldu mu?
Yorum Yap